Joodse vluchtelingen in Schoorl (deel 1) Inleiding In Schoorl cn haar contreien is het door de eeuwen heen betrekkelijk rustig wonen ge weest. Goed, in de Tachtigjarige oorlog, in 1799 en in de Tweede Wereldoorlog kreeg Schoorl ongenode en veelal gewapende gasten over de vloer, maar voor het overige was het uit de tweede cn derde hand dat men van de ellende in de rest van de wereld vernam. De enige directe confrontatie met wat dictatuur, oorlog en terreur zoal met mensen doet lag en ligt in de ontmoeting met de vluchte ling. Ieder mens beantwoordt zon ontmoeting en ieder op zijn wijze verantwoordt zijn antwoord. Vluchtelingen zijn van alle tijden. In oktober 1914 werd Neder land overspoeld met honderd duizenden Belgen, waarvan er in december 1914 nog 124.000 hier verbleven. Onze bevolking bedroeg toen slechts zes miljoen. Schoorl behoorde niet tot de gemeenten die door de rijksoverheid betrokken werd in de opvang zoals ondermeer Bergen. Er zijn in de gemeente wel een aantal vluchtelingen blijven hangen. Die zijn allang opgegaan in de gemeenschap. Verdreven door de Revolutie van 1917 in Rusland hebben zich nog een paar vluchtelingen hier mogen vestigen. Van de exodus die op gang kwam door het virulente anti-semitisme in Oost-Europa bleven er op weg naar Amerika in de loop van tientallen jaren in Nederland zo n 10.000 joden hangen. Bij de gehouden volkstellingen tot 1940 heeft zich echter in Schoorl niemand opgegeven te behoren tot het Nederlands- Israëlitisch Kerkgenootschap. Nadat het Duitse volk in 1933 had gekozen voor Hit Ier kwam van daar al zeer snel een vluchtelingenstroom op gang van voornamelijk joden. Na de Kristallnacht in november 1938 werd de uittocht van joden uit Duitsland en Oostenrijk ver hevigd. Men spreekt van meer dan 30.000 joodse vluchtelingen na 1933 en van 7.000 niet-joden. Van die Joodse vluchtelingen verbleven van maart tot september 1939 een groep van ongeveer 80 protestantse joden in het Doopsgezind Broeder schapshuis aan de Oorsprong- weg. Over deze groep gaat dit artikel. De Duitse vluchtelingen van voor de oorlog die nog van hun zoektocht naar een veilige haven zouden kunnen vertellen zijn nu achter in de zeventig of ouder. Over degene die tijdelijk in de gemeente Schoorl verbleven heeft de auteur nog maar weinig informatie kunnen verkrijgen. Helaas, omdat naar het schrijnende verhaal van ieder van hen slechts gegist kan worden aan de hand van het collectieve gebeuren dat van de groep kan worden verhaald. In dit stuk zal voornamelijk de positie van de groep Schoorl geplaatst worden in de algemene geschiedenis van die tijd. In het tweede deel van dit artikel komt het persoonlijke van die groep op de voorgrond. Het is voorts goed voor de lezer zich te realiseren dat de toekomst voor alle betrokkenen van toen zich als een donkere wolk samenpakte, maar dat het onvoorstelbare waarvan wij nu weet hebben hun voorstelling toen te boven ging. Anti-semitisme Anti-semitisme, soms openlijk, vaker in bedekte vorm, had in Nederland steeds bestaan, maar was in aard hemelsbreed verschillend van die in Frank rijk en Duitsland. De Jong (dl 1, p.461) spreekt van een zeer milde latente vorm. Tengevolge van de strijd om hun emanci patie bestaat er de eerste helft van de negentiende eeuw veel belangstelling voor de Joden. Door toedoen van liberale en christelijke schrijvers verwa terde die belangstelling (Pinkas p.108). Rond 1880 was er een stroom van anti-semitische publicaties mede door de kwestie Pincoff, maar daarna bleef het toch tot enkele uitzonderingen beperkt. Tot die uitzondering behoorde Abraham Kuyper die de kalme sfeer binnen de christelijke gemeenschap verstoorde door te stellen dat de joden niet te veel invloed op de samenleving moesten krijgen. Hij had daarbij het oog op de joodse bour geoisie die sterke door Kuyper verfoeide liberale tendensen vertoonde. De korte anti-joodse opleving vond gehoor bij de navolgers van Kuyper en in het katholieke zuiden. Het heeft er echter niet toe geleid dat zover bekend een jood in Nederland om zijn Jood-zijn een haar is gekrenkt. Na Kuyper matigde de anti-semitische sfeer zich en de socialistische beweging nam min of meer de rol van stoot kussen over voor de orthodoxie en midden-orthodoxie zowel aan protestantse zijde als aan katholieke zijde. De maatschap pelijke positie van de joden in Nederland bleef onverlet. Cultuur-historische Vereniging Scoronlo december 2oos

Tijdschriften Regionaal Archief Alkmaar

Tijdschrift van cultuurhistorische vereniging Scoronlo | 2008 | | pagina 16