48
Met zijn kinderen bewoonde Dirk de stolp. De stallen
bleven intact, want de schilder reed met zijn paard naar
klanten. Hij stond ook te boek als koopman en hande
laar. Vooral percelen bouwland en weiland kocht en
verkocht hij. Die lagen verspreid door de polder. Zoals
aan de Hondenweg (zoals de Van Veenweg toen heette),
Veenhuizerweg, Kerkweg (ook Veenhuizen), Hensbroe-
kerweg (Jan Glijnisweg), Broekerweg, Middelweg en
Kruisweg, (Rustenburgerweg). Op openbare verkopin
gen zal hij een vertrouwd gezicht zijn geweest.
Rijtuigenlakker
Twee dagen na de officiële overname begin 1909 werd
Gijsbertus Dirkmaat 26 jaar. Hij was in 1883 geboren
in de stolp aan de Rustenburgerweg. Voor de jonge Gijs
was 1909 in meer opzichten een gedenkwaardig jaar.
Eind januari trouwde hij met Maartje Kok uit oorspron
kelijk Oterleek. Het stel betrok een spiksplinternieuw
woonhuis aan de Middenweg. Gijs had dat laten zetten
schuin naast de stolp, ongetwijfeld met financiële hulp
van vader. Het was een huis met flinke werkplaats. De
grond behoorde tot het bezit indertijd van Willem Vader.
Vele jaren zou deze plek - Middenweg 157 - het hart van
het bedrijf zijn. Gijs Dirkmaat - de tweede generatie -
richtte zich niet alleen op het normale burgerwerk.
Zijn specialiteit werd het lakken van rijtuigen. Dat
het kapitale huis werden hergebruikt. ‘Het fraaie plafond
en de prachtig bewerkte kozijnen en deuren sieren nog
diverse huizen in de omtrek’, aldus een krantenverslag
uit 1965. Genoemd in dit verslag werd huize Wittenburg
te Stompetoren. Dit buitenhuis aan de Noordervaart is
gebouwd in 1889 voor de Schermer herenboer Dirk
Glijnis. Aannemer was Johannes Hille uit Ursem. Het
was gemeentehuis van Schermer van 1987 tot de
samenvoeging met Alkmaar begin 2015. Villa Witten
burg is inmiddels verbouwd tot een woonhuis met 24
appartementen voor ouderen met dementie.
‘Uw dienstwillige dienaar’
Tot zijn dood in februari 1922 bleef Dirk Dirkmaat
wonen in de stolp. ‘Zacht en kalm’ stierf hij op 78-jari-
ge leeftijd. Na het overlijden van zijn vrouw Grietje in
1889 is hij niet hertrouwd. Voor het werk thuis had hij
een huishoudster. Zoon Gijs had het bedrijf begin 1909
overgenomen. De overname werd eind 1908 bekend
gemaakt in een advertentie in de krant. ‘Uw dw. dienaar’
D. Dirkmaat beveelt daarin zijn ‘geachte clientèle’ zoon
G. Dirkmaat aan als opvolger. Hij bracht ‘tevens zijn
dank voor de gunst en het vertrouwen hem zoovele jaren
geschonken’. ‘Dw. dienaar’ staat voor dienstwillige
dienaar en was een gebruikelijke formele formulering.
In dezelfde advertentie bevestigt ‘uw dw. dienaar’ G.
Dirkmaat dat hij de schilderszaak overneemt. Hij hoopt
door ‘net en degelijk werk de gunst en het vertrouwen
zich waardig te maken’ die zijn vader ‘zoovele jaren
heeft genoten’.
Voor negen gulden kon je in die tijd een koets viermaal
laten lakken en laten voorzien van biezen. ‘Het leverde
een knappe boterham op’, vertelde zijn zoon Dirk (de
derde generatie) in 1965 in een krantenartikel. ,,Het was
vakwerk”, weet Gijs (de vierde generatie). ,,Opa had een
speciaal recept voor de verf op het doek van de kap. Als
de kap werd opengeklapt, moest de verf er niet
afbladderen.” De opdrachten van Jacob Met droogden op
toen de Heerhugowaardse wagenmakerij met smederij
en rijtuigmagazijn halverwege de jaren twintig verhuisde
naar Alkmaar.
Voor Gijs Dirkmaat was er meer in het leven dan alleen
werken. Hij was actief in het maatschappelijk leven.
Zo zat hij in het bestuur van de Coöperatieve Boerenleen
bank in Heerhugowaard. Bij de plaatselijke Nederlands
Hervormde Gemeente was hij diaken - in 1919 werd hij
in deze functie herbenoemd. Ook in zijn eigen branche
zette hij zich bestuurlijk in: hij was bestuurslid van de
Vereniging ter bevordering van het Vakonderwijs in
West-Friesland, afdeling Hensbroek-Obdam-Heerhugo-
waard-Ursem-Oterleek. Ongetwijfeld zal Gijs Dirkmaat
een pleitbezorger zijn geweest om de tekenschool van de
vereniging te verplaatsen van Hensbroek naar Heerhug-
owaard. In 1927 besloot de vereniging tot verplaatsing,
met als argument dat Heerhugowaard de meeste leerlin
gen leverde. De school verhuisde in 1928.
Gevraagd: bekwaam schildersgezel
De zaken gingen voorspoedig bij Gijs Dirkmaat. Met
enige regelmaat vroeg hij om personeel. Zo plaatste hij
in 1921 een advertentie voor een ‘bekwaam schildersge
zel’. Drie jaar later kon hij ‘terstond’ een schildersknecht
gebruiken. In 1929 plaatste de ondernemer twee keer
een advertentie. Bij hem kon dat jaar ook een leerling
worden geplaatst. Een jaar eerder verzekerde hij ‘langen
tijd’ werk te kunnen bieden aan een schildersgezel.
Het werk nam toe en dat zal ook te danken zijn geweest
aan goede beoordelingen. Bij de opening in 1927 van de
nieuwe zaak van C. Bijvoet, mandenmaker en
fabrikant van rietmeubelen in Alkmaar, schreef de krant
dat ‘de heer Dirkmaat het schilderwerk uitstekend’ had
verzorgd. En als aannemer had de heer P. Bot het werk
‘goed’ uitgevoerd. Dit was aannemer Piet Bot
uit Heerhugowaard.
De leerlingen kregen les in handtekenen en lijntekenen.
De tekenschool was in 1910 begonnen in Hensbroek met
vijftien leerlingen. In 1935 waren er liefst 309 leerlingen.
Bijna eenderde van hen was ondergebracht bij vakpa-
troons. Werkend leren noemen we dat tegenwoordig.
nauwkeurige werk deed hij veel voor Jac. Met, die een
paar honderd meter verderop aan de Middenweg een
stoomwagenmakerij had. Ook particuliere eigenaren uit
de wijde omgeving wisten Gijs Dirkmaat te vinden met
hun tilbury, jachtwagen, brik of speelwagen.
