De locomotief "Handel" van de particuliere onderneming Hollandsche IJzeren Spoor weg-Maatschappij (HSM) was één van de locomotieven die in de periode na de opening van de spoorweg op het traject Den Helder reed (1S77). locomotieven van voedingswater te kunnen voorzien en het gebruik van zand van de Nollen voor versteviging van het baanvak tot aan Anna Pau- lowna. Op het Brakkeveld, nu be kend als een deel van de Vogelwijk met het oude Divmagterrein, kwam in 1863 een creosotoorfabriek van de Amsterdamse firma Nederlandsche Maatschappij van Houtbereiding. Daar vond het onderdompelen in de teerachtige creosoot plaats van de houten bielzen voor de baanvakken. Een ander opvallend bouwwerk ver rees bij de oversteek over het Noord hollands Kanaal in het Koegras waar de rechthoekige draaibrug met brug wachterwoning werd gebouwd. De bovenbouw van de brug kwam uit de Belgische staalfabrieken van Cocke- rill te Seraing. De spoorweg moest met de Nederlandsche Rijnspoorweg verbonden worden zonder dat goederen overgeladen moesten worden. En de rijtuigen en wagens moesten zodanig ingericht zijn, dat zij op de Duitse en Belgische spoorbanen konden rijden. De lijn begon in Den Helder en liep via het Niedorperverlaat ter hoogte van Oude Niedorp tot Alkmaar. Dat waren de gegevens die bij de aanvang van de werken bekend waren. Over het vervolgtraject van het baanvak door de rest van Noord- Holland heerste nog onzekerheid. Natuurlijk hadden de dorpen en steden binnen de driehoek Den Helder, Amsterdam en Haarlem allemaal een goede reden waarom het baanvak langs hun woonplaats moest komen. Een commissie onderzocht of de spoorweg oostelijk van het Noordhollands Kanaal of langs de duinen moest gaan lopen en liet het hoge inwonertal van de dorpen ten oosten van het Noordhollands kanaal de doorslag geven. Schagen speelde hierbij een centrale rol, vooral vanwege de marktfunctie. Het resultaat van al die onderhandelingen is het huidige traject van de Noord- Hollandse spoorlijn tot Amsterdam en Haarlem geworden. De opening van het gedeelte Den Helder - Alkmaar vond op de stralende winterdag van 18 december 1865 plaats. Overal wapperden de vlaggen, terwijl burgemeester Stakman Bosse in zijn toespraak de vele genodigden er op wees dat de gemeente als zeehaven met spoorverbinding een belangrijke toekomst tegemoet ging: "Als er voor één gemeente in ons vaderland een spoorwegverbinding noodzakelijk is, dan is het voor deze zeeplaats, die in het bezit is van een voortreffelijke haven, een veilige rede en zeegaten die toegang geven aan de grootste oorlogsschepen en de diepst geladen koopvaarders. In het midden van de negentiende eeuw voldoet een haven niet meer aan de eisen des tijds, als ze niet door een spoorlijn met binnen- en buitenland verbonden is. Een blik op de kaart van Europa laat ons zien, dat alle zeehavens zulk een spoorlijn bezitten, hetgeen van nut is voor de defensie en de handel, en vooral voor de transitohandel. Wij zijn er van overtuigd, dat als deze lijn eenmaal tot Haarlem doorgetrokken is en onze stad met de twee grootste koopsteden Amsterdam en Rotterdam in verbinding staat, deze zeehaven tot eer en voorspoed zal strekken", aldus Stakman Bosse. Den Helder moest nog ruim een jaar wachten voordat de spoorbaan van Alkmaar naar Haarlem geopend werd. De Heldersche en Nieuwedieper Courant schreef daarover op 1 mei 1867: "Morgen zal de nieuwe spoorbaan van Alkmaar tot Haarlem geopend worden, waardoor deze gemeente met hare prachtige haven aan Neêrlands grootste koopsteden verbonden is. Van dit tijdstip af kunnen scheepsladingen hier gelost, direct per spoor, zonder overladen, naar de meer 's lands gelegen bestemmingsplaatsen worden vervoerd". Den Helder vierde de opening van de spoorlijn met de invoering van een dagelijkse markt op het Molenplein met op iedere woensdag een veemarkt. In 1871 vestigden grote rederijen hun kantoren in Den Helder met vrachtvaart op de Oostzee, de Middenlandse Zee en Indië. Om de constante stroom van goederen van en naar het zuiden te kunnen leiden vond vervoer plaats met alle beschikbare goederenwagens. Er waren zelfs tijden dat er continu 24 uur per dag op het spoorwegstation geladen en gelost werd. Den Helder was een belangrijke wereldhaven geworden met de overslag van 43

Tijdschriften Regionaal Archief Alkmaar

Levend Verleden | 2004 | | pagina 17