Zeeuwse baai, de Friezen stichtten de Harlinger Koke rij aan de Hollandsche baai. In totaal verbleven er 's zomers naar schatting zo'n duizend tot twaalfhonderd man. De vestiging der Hollanders op Jan Mayeneiland droeg hetzelfde karakter als die op Spitsbergen, maar is minder bekend geworden omdat ze vroeger dan Spitsbergen werd verlaten (omstreeks 1640), vooral omdat men daar veel meer last had van drijfijs. Ook hier stonden 'getimmerten... gemeubleert ende versien mett allerley ghereetschappen tot de visscherij noodich'.2 Het meest opmerkelijke van dit circa 50 km lange en 2,5 a 17 km brede eiland is de ongeveer 2300 meter hoge Beerenburg, de enige vulkaan binnen de poolcir kel die zo nu en dan enige aardschokken veroorzaakt: onse tent schudde die nacht of daer een aerdbevinghe gheweest hadde' (8 september 1633). 3 Walvisvaarders De walvisvaart werd van het voorjaar tot de herfst uit geoefend met houten driemasters met een bemanning van 40 a 50 tot soms wel 100 koppen, vooral Hollan ders, Eiland-Friezen en Zeeuwen. De walvisvaart was voor de Marsdiepdorpen Huisduinen en Den Helder, maar ook voor de Waddeneilanden Texel en Terschel ling, ja zelfs voor de Zijpe en Wieringerwaard van groot belang. Volgens de kroniek schrijver Dirk Burger van Schoorel, chirurgijn te Oudesluis, woonden er in 1707 in Huisduinen/Den Hel der alleen al 38 commandeurs ter walvisvaart (in 1746 zelfs 58!). Maar ook in Zijpe en Wieringerwaard woonden enkele gezagvoerders. Omdat de commandeurs altijd de stuurlieden, harpoeniers en spek snijders bij voorkeur uit hun eigen omgeving meenamen, betekende dit in feite dat het aantal mensen uit deze omgeving dat in de zomer naar het noorden ging, minstens het tienvoudige bedroeg. Een ander aspect is dat mensen vanuit deze gebieden zelf ook geld in deze be drijfstak investeerden, zoals de 18e eeuwse walvisrederij van Jacob Queldam c.s. 4 Daarnaast was het zo dat nogal wat oud-commandeurs ter walvisvaart grond kochten in de Zijpe. 5 Het schip, dat Zeemans huys Gebout van hout en ijser Godt die ons stuurman is en Niemant is er wijser 0 Heer, wil ons verlosse van de Groenlandse schosse en breng ons dan na wense in Hollant bij de mense (bede in het journaal van de Groen- landvaarder 'Weltevreden' onder bevel van de Helderse Comman deur Cornelis de Leeuw.) De walvisvaart was hard, gevaarlijk en wisselvallig. Niet alleen de vang sten, ook de prijzen van traan en balein wisselden nogal. Ook het aantal schepen wisselde, meestal 100 a 120, maar soms ook twee maal zoveel. Het beroep was hard, zwaar en gevaarlijk. Er was nauwe lijks een beroep waar men zich zo afhankelijk voelde van het Opper wezen als in de onherbergzame arctische gebieden met zijn vele on begrijpelijke veranderingen in de weersgesteldheid en de eindeloos uitgestrekte mysterieuze, koude, kale ijsvlakten. Men bleef ook ei- 5i

Tijdschriften Regionaal Archief Alkmaar

Levend Verleden | 1998 | | pagina 19