De kerk van Huisduinen WILLIBRORD (±700) STICHTER VAN EERSTE HUISDUINER KERK De eerste kerk van Huisduinen, die vier a vijf kilometer westwaarts gelegen moet hebben, was in de 9e eeuw gesticht door de angelsaksische zendeling Willibrord. Sommige auteurs veron derstellen dat deze kerk ook zijn naam droeg, maar dat is niet zeker. Het is evenmin zeker, hoe vaak de kerk in de middeleeuwen landin waarts is verplaatst. Zeker is alleen dat in de 16e eeuw gesproken wordt van een kerk gewijd aan Sint Nicolaas, de beschermheer van de zee vaarders. Dat was zinvol, want de pastoor van Huisduinen verklaarde in 1514 dat de meeste bewoners afhankelijk waren van de zee en lut tel (=weinig) land bezaten. Huisduinen was - in de 12e eeuw? - door inbra ken van de zee (Marsdiep ten noorden, Heers- diep ten zuiden) een eiland geworden en het weinige land dat ze hadden was vol zand en zout: „snootlant". De 350 communicanten belijdende leden) van de pastoor waren er niet best aan toe: „ende hebben omtrent 112 haertsteden, daerof de 10 alleenlick wat hebben of te leven ende de rest is arm, die dese winter meest all water drinc- ken sullen". ALLERHEILIGENVLOED Na de beruchte Allerheiligenvloed in 1570 was de situatie zo mogelijk nog beroerder: alle dij ken waren doorgebroken, alle polders onderge lopen en hulp bij herstel kon men wel verge ten, want men had het veel te druk met de oor log tegen Spanje (1568-1648). Tot overmaat van ramp werd het dorp in het voorjaar van 1671 door de Watergeuzen overvallen. Het dorp zelf werd tegen betaling van f. 150,— voor plunde ring gevrijwaard, maar het kerkinterieur, met name de beelden, moest het ontgelden. Terecht schreef een rapporteur in 1574 dat hij 't land nog niet voor niks wilde hebben „soo hij de dijcken ende duynen soude moeten onder houden". Veel bewoners verplaatsten hun hui zen landinwaarts op de wat hogere zandgron den aan de zuidzijde. De kerk, in de zeilaanwijzingen van Albert Haeyen in 1585 omschreven als „een cleyn kerxken", werd buitengedijkt (1599) en ging kort daarna verloren. KERKHERVORMING Officieel was de kerk inmiddels overgegaan tot de reformatie, al hadden de bewoners van Huisduinen blijkbaar weinig op met het calvi nisme: pas in 1593 kwam er voor het eerst een predikant, een zekere Hendrik Luytgensz. Deze had het al heel gauw aan de stok met de dorps bestuurders en verdween. Zijn opvolger Johan- nes Fleurkens verging het niet veel beter. Uit een brief van 2 februari 1596 blijkt dat de kerkgang zelfs gehinderd was, doordat kwaad willigen „seer ongeschickelijck met hare paer- den midden door het volck commende uut de predicatie" gereden hadden. Daarbij zouden zelfs twee vrouwen gewond geraakt zijn. De schout, de katholieke Dirck Cornelisz. Vroulandt zei echter niet te weten wie de daders waren. Hij werd kort daarna (4 februari 1600) vervangen door de gereformeerde Huybert Willemsz Valck. Het protest van de bewoners was ongekend fel: de oude schout wist alles af van de kustverde diging, de nieuwe helemaal niets, „sulcx dat wij weynich beter als sonder schout zijn". Valck kende de mensen niet en deed daar ook geen moeite voorMen wilde Vroulandt terug, maar Valck bleef tot zijn dood in 1628; daarna volg de zijn zoon hem op (tot 1659). Véél belangrijker voor de overgang van het merendeel van de bevolking tot het calvinisme was echter het uitbreken van de pest, waardoor meer dan de helft van de bevolking omkwam. Daarna kwam er veel nieuw volk op het eiland en werd de calvinistische invloed sterker, voor- 87

Tijdschriften Regionaal Archief Alkmaar

Levend Verleden | 1994 | | pagina 7